Osoby nauczycielskie a zmiana klimatu – raport z badań projektu Kalejdoskop
Data publikacji: 07/10/26
Na ile nauczyciele i nauczycielki dostrzegają różne kryzysy i łączą je ze zmianą klimatu? Jakie emocje wyzwala w nich ten wątek i na ile są przekonani o pilności działań, które miałyby zmitygować kryzys klimatyczny? Z jakich źródeł czerpią przygotowując lekcje, podczas których edukują o klimacie młode pokolenie? Odpowiedzi na te i inne pytania przynosi najnowsza publikacja pn. „Osoby nauczycielskie a zmiana klimatu”, czyli raport z badań zrealizowanych na potrzeby projektu Kalejdoskop, który już teraz dostępny jest do bezpłatnego pobrania.
Założenia formalne – jak powstał raport?
Badanie trwało od marca do maja 2026 roku. Objęło ankietę wśród 250 osób uczących w 15 szkołach z miejscowości do 100 tysięcy mieszkańców. To właśnie w takich miejscowościach będzie realizowany projekt Kalejdoskop. Badanie objęło też 15 wywiadów indywidualnych i 6 grupowych. Zespół badawczy wybrał intensywną współpracę z mniejszą liczbą szkół. Dzięki temu ankietę wypełniła duża część grona pedagogicznego, także osoby, dla których temat klimatu nie jest szczególnie interesujący. Próba nie jest reprezentatywna dla wszystkich nauczycieli i nauczycielek w Polsce. Autorzy i autorki zadbali jednak o regionalne zróżnicowanie: z każdego makroregionu została zaproszona szkoła z gminy wiejskiej i szkoła z gminy miejskiej.
Emocje, które mogą napędzać działanie
Zmiana klimatu silnie angażuje emocjonalnie badane osoby nauczycielskie. 44% ankietowanych odczuwało złość lub frustrację z powodu szkód wyrządzanych przyrodzie. Autorzy i autorki widzą w tym potencjał, bo takie emocje mogą mobilizować do działania. Jednocześnie 49% wskazało niepokój, lęk lub bezsilność. Dlatego raport podkreśla, jak ważny jest język, który akcentuje pilność działań, ale nie budzi przerażenia i nie przytłacza.
Wiedza o zmianie klimatu – obecna, ale rozproszona
Wyniki ankiety i przebieg rozmów pokazują, że osoby nauczycielskie są osłuchane z komunikatami o niektórych konsekwencjach zmiany klimatu i dotarła do nich wiadomość, że ten wątek jest pilny. 87% ankietowanych łączy częstsze susze, pożary i powodzie ze zmianą klimatu. Dwie trzecie uważa, że jej skutki dotkną ich i ich sąsiadów. W wywiadach pojawiały się konkretne obserwacje: zmieniający się rytm pór roku, lokalne susze, powodzie i późne przymrozki niszczące uprawy. Jednocześnie ponad połowa badanych na różne sposoby wyraziła wątpliwości czy katastrofa klimatyczna jest rzeczywiście tematem tak palącym, jak przedstawia się ją w debacie publicznej.
Zmiana klimatu bywa też uznawana za mniej pilną niż problem odpadów. Tylko 18% ankietowanych nie zgodziło się ze stwierdzeniem, że problem plastiku i zaśmiecenia świata jest pilniejszy.
Zagrożenie dezinformacją wydaje się więc tym bardziej realne, że z części jakościowej badania wynika, że osoby nie mają doświadczeń aktywnego poszukiwania informacji o klimacie. Wobec nieznajomości źródeł i instytucji, którym mogłyby zaufać podczas weryfikowania informacji, opierają się na porównaniu doniesień podczas samodzielnego przeszukiwania źródeł internetowych.
Kluczowe przemyślenia
Badanie wyraźnie pokazuje, że skutki zmiany klimatu w najbliższym otoczeniu są już dostrzegane przez nauczycieli i nauczycielki, choć nie zawsze są w pełni świadomi i świadome ich znaczenia. Warto na tym doświadczeniu budować, pokazując, że lokalne działania mogą przynosić realne i dostrzegalne efekty. Jednocześnie konieczne jest stopniowe poszerzanie tej perspektywy o konsekwencje zmiany klimatu wykraczające poza lokalny kontekst oraz o doświadczenia innych krajów. Wymaga to odpowiedniego języka i wyczucia, jednak wydaje się szczególnie obiecujące w pracy z osobami nauczycielskimi, które dzięki swojemu przygotowaniu zawodowemu są przyzwyczajone do analizy złożonych zjawisk i pracy z różnymi perspektywami.
E-book „Osoby nauczycielskie a zmiana klimatu” można bezpłatnie pobrać na stronie kalejdoskop.frsi.org.pl
Projekt „Kalejdoskop”, w ramach którego powstał raport, realizuje Fundacja Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego we współpracy z Narodowym Centrum Kultury. Projekt finansuje Villum Fonden.
Ministerstwo Klimatu i Środowisko objęło projekt „Kalejdoskop” swoim patronatem honorowym.
